دلالان حوزه حمل و نقل از آب گل‌آلود ماهی می‌گیرند!

بیش از سه میلیون و ۵۰۰ هزار  وسیله نقلیه باری مسئول جابجایی کالاها در جاده‌های ایران هستند. سیمان، ترکیبات نفتی و شیمیایی،کالاهای فلزی، کالاهای ساختمانی، کالاهای معدنی، مواد غذایی، مواد کشاورزی، کالاهای دامی و انواع چوب به ترتیب بیشتر سهم از بار و سیستم ترابری ایران را به خود اختصاص داده‌اند. اما به گزارش سازمان راهداری کشور با توجه به تعداد خودروهای موجود و پتانسیل رشد این بازار، چیزی حدود ۴۵ درصد از ظرفیت ناوگان حمل و نقل باری ایران بلااستفاده مانده است.

موقعیت جغرافیای ایران برای حمل بار یکی از مزیت‌های برجسته اقتصادی است که متاسفانه مورد توجه قانون‌گذاران و مسئولان این بخش قرار نمی‌گیرد. هر سال بیش از ۱٫۵ میلیارد دلار بابت شرایط نامساعد حمل بار و تردد یکسره خالی کامیون‌ها در جاده‌های ایران  به اقتصاد ایران زیان وارد می‌شود و عوامل متعددی باعث شده‌است تا این شرایط رقم بخورد.

حدود ۹۰درصد از حمل و نقل بار در ایران به عده کامیون هاست؛ اما بازیگران اصلی این بازار سه گروه شرکت‌های باربری، رانندگان کامیون و دلال‌ها هستند که به طور مستقیم نه تنها بر سیستم حمل و نقل و ترابری موثرند بلکه بر قیمت نهایی کالاها و البته رضایت صنفی رانندگان کامیون هم تاثیرگذارند.

« شرکت‌های حمل و نقل جاده‌ای به دو دسته تقسیم می‌شوند. اول، شرکت‌های حامل که به نوعی مالک کامیون  هستند و نسبت به آن اختیار دارند گروه دوم گاراژدارها (پایانه ها) هستند که با صاحبان بار و رانندگان در تعامل هستند و واسطه انتقال بار خواهند بود هریک از این شرکت‌ها قوانین و تعهدات خود را در قبال راننده و صاحب بار دارند و چیزی به عنوان واسطه در این میان وجود ندارد.» این بخشی از صحبت‌های سیده فاطمه مقیمی، عضو هیأت رئیسه اتاق بازرگانی تهران است. او معتقد است واسطه اصلی شرکت‌های حمل و نقلی هستند که تابع قوانین رفتار می‌کنند و قطعا فعالیت هر واسطه دیگری در این بازار غیرقانونی است.

به عقیده رییس کمیته حمل و نقل، گمرک و ترانزیت اتاق بازرگانی تهران، خود رانندگان هستند که به پدیده واسطه‌گری دامن می‌زنند. مقیمی می‌گوید:« راننده موظف است فقط از کانال شرکت خودش وارد بازار  بار شود ولی این کار را نمی‌کند و با توسل به واسطه‌ها به این قصه دامن می‌زند. اگر راننده‌ها از واسطه‌ها استقبال نکنند، قطعا این ماجرا نمی تواند ادامه پیدا کند.» او معتقد است اگر رانندگان در چارچوب شرکت‌های حمل و نقل فعالیت کنند، هم حقوق‌شان حفظ می‌شود و هم پدیده غیرقانونی واسطه‌گری در این حد رشد نمی‌کند.

اما رانندگان از شرکت‌های حمل و نقل دل پُرخونی دارند. در واقع به گفته آن‌ها توزیع ناعادلانه بار در برخی شرکت‌ها و دیر تسویه کردن سهم راننده است که زمینه نارضایتی راننده‌ها و در نتیجه رونق واسطه‌گری را فراهم کرده است. عباس پرویزی، راننده تریلی می‌گوید:« اگر بخواهیم از قوانین پیروی کنیم و از طریق شرکت بارگیری کنیم، باید چندین روز در پایانه بیکار بنشینیم و منتظر بمانیم. ما هم زندگی داریم و این ماشین وسیله امرار معاشمان است. نمی‌شود همینطور بیکار نشست. بارها منصفانه توزیع نمی‌شود و بعضی‌ها سهمشان از بازار بیشتر است. تازه کمیسیونی که شرکت‌ها برمی‌دارند خیلی زیاد است؛ حتی بعضی شرکت‌ها تا ۵۰ درصد هم کمیسیون برمی‌دارند! پول راننده را هم دیر به دیر پرداخت می‌کنند. کار کردن با شرکت‌ها برای ما صرف ندارد. ما از اینجا رانده و از آنجا مانده‌ایم. دلمان نمی‌خواهد سراغ دلال‌ها برویم ولی وقتی شرکت‌ هوای راننده را ندارد، چاره‌ای به جز واسطه‌ها نمی‌ماند.»

در چنین شرایطی، واسطه‌ها هم از آب گل‌آلود ماهی می‌گیرند. آن‌ها راننده‌ را مجبور می‌کنند هر نرخی را قبول کند. هیچ قانونی هم وجود ندارد و نرخ بار به روش« چانه‌زنی» مشخص می‌شود. یعنی ممکن است در یک روز در یک مسیر چند نرخ وجود داشته باشد. کمیسیون هم به اصطلاح خودشان «توافقی» است. اما این توافقی است که سرِ ناراضی آن همیشه راننده‌ها هستند. طارمی می‌گوید هفته پیش، از یک بارنامه یک میلیون و ۷۰۰ هزار تومانی، فقط یک میلیون تومانش به او رسیده و ۷۰۰ هزار تومان را دلال برداشته است:« این عادلانه است که من شب و روز در جاده باشم و کسی که راحت سرجایش نشسته، معادل من، آن هم بی هیچ زحمتی و غیرقانونی، پول دربیاورد؟! اگر هم بخواهم اعتراض کنم می‌گوید ناراحتی برو جای دیگر!»

او و دوستان راننده‌اش همگی اعتقاد دارند شرایط آنقدر غیرمنصفانه است که اگر کامیون را بفروشند و با پولش دکه ساندویچی بزنند، وضعشان بهتر خواهد شد. آن‌ها نه راه پس دارند، نه راه پیش. نه از شرکت‌ها دل خوشی دارند و نه از معامله با واسطه‌ها. درآمدی که از راه حمل و نقل به دست می‌آید، جوابگوی نیازهای این راننده‌ها و خانواده‌هایشان نیست. استهلاک ماشین‌ها بالاست و هزینه‌ها سرسام آور. از سوی دیگر، بسیاری از کامیون‌ها و تریلی‌های ناوگان حمل و نقل، فرسوده و قدیمی شده‌اند. این ماشین‌ها علاوه بر هزینه‌های بالای تعمیرات و خطراتی که در ایجاد سوانح جاده‌ای ایجاد می‌کنند، سهم عمده‌ای هم در آلودگی محیط زیست دارند. اما هدر رفت سرمایه در این حوزه، فرصت بهبود ناوگان حمل و نقل را نمی‌دهد و تنها محل رد و بدل شدن درآمدهای کلانی است که به جیب واسطه‌ها می‌رود.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *